Abuso di Adulto Mayor
Tur adulto mayor merece dignidad y siguridad, pero abuso di adulto mayor ta un problema silencioso cu ta horta nos grandinan di nan dignidad y siguridad y tin e consecuencianan psicologico a largo plaso, y hasta por costa nan bida.
E rapportnan di WHO ta duna un bon bista riba e cantidad den e paisnan. China (36.2%) y Nigeria (30.0%) ta raporta e tasanan combina di mas halto di prevalencia di abuso di adulto mayor. Por lo general e abuso cu ta score halto ta abuso psicologico y financiero sigui pa negligencia y, na ultimo luga, abuso sexual.
Segun calculacion tin mas o menos 1 di cada 6 adulto mayor di 60+ aña a yega di sufri di un forma di abuso.
• 2 di cada 3 trahado den e casnan di cuido na Merca a admiti cu nan a yega di abusa di un adulto mayor na 2018.
• Abuso di adulto mayor ta causa daño fisico grave y e consecuencianan mental a largo plaso.
• Segun cu e poblacion na mundo ta crece, e cantidad di casonan di abuso tambe ta aumenta.
• Na 2015, tabatin mundialmente 900 miyon adulto mayor. Pa aña 2050, e cantidad di adulto di 60 aña o mas lo subi te na 2 biyon (2000 miyon).
Abuso por pasa cu cualkier adulto mayor, sin importa edad, sexo, rasa, religion of antecedente etnico.
Abuso por pasa tambe na cualkier luga, incluyendo, entre otro, den cas di e adulto mayor, cas di un miembro di famia, un centro di cuido, of vivienda cu asistencia.
E maltrato y abuso di adulto mayor por ta cometi, entre otro, p’e miembronan di famia, e conocinan, proveedornan di cuido di salud, e cuidadonan, of amigonan.
Tipo di abuso
Tin hopi tipo di abuso, aki ta sigui esunnan mas frecuente:
Abuso psicologico y emocional: ta e abuso mas conoci y cu masha hopi faceta y esun mas uza cerca adulto mayor. Hopi biaha pasobra e abusado sa bon con pa contra-aresta e keho y laga pasa cu e adulto mayor ta inventa y no ta bon di cabes, ta loco of “De-mente“ y tin Alzheimer. tambe ora cu e adulto mayor cognitivamente ta den bon estado di salud.

Aki ta sigui solamente algun di e sin infacetanan di Abuso emocional:
• Humilia of critica e adulto mayor constantemente.
• Menasa, grita of insulta.
• Haci chercha of uza sarcasmo pa causa dolor.
• Culpa of uza e adulto mayor como baca di escape (‘scapegoat’),
• Forsa e adulto mayor haci e actonan denigrante.
• No ta reconoce e individualidad di e adulto mayor of ta purba controla su forma di ser.
• Pusha un adulto mayor structuralmente mas aya di su limitacionnan (cognitivo y/of fisico).
• Expone un adulto mayor na sucesonan of situacionnan traumatico, manera abuso domestico, uzo di droga, etc.
• Stop di promove su desaroyo social, fisico of di haci uso di su competencia cognitivo.
• No permiti bishita di amigo, familiar, of otro sernan keri.
• Ignora y/of isola, exclui e adulto persistentemente.
• Uza manipulacion of ta ausente, no participa den su bida, no permiti bishita di su (bisa)nietonan, pone otronan contra di e adulto mayor, gaña riba cosnan pa causa dolor, stroba e persona di mira amigo- y e famianan cerca, kita su telefon di dje, isole temporalmente p’e custumbra cu su habitacion nobo den instituto.
• Edadismo (discriminacion pa edad y/of uza edad como excusa pa abusa).
• Nunca ta bisa algo bunita /agradabel, No ta simpatico of expresa sintimentonan positivo of felicit’e ora e logra algo, etc.
• Nunca ta mustra emocion den e interaccion cu e adulto mayor.
Asuntonan di placa of abuso financiero:
Un di e abusonan cu mas ta resalta, ta esun financiero. Esaki ta e abuso na di 2 luga mas frecuente (despues di esun Emocional). Esaki por lo general ta encera malusa of horta placa of pertenencianan di un adulto mayor. Esaki por inclui falsificacion di documento financiero, tuma e beneficionan di pension of Pensioen di Behes (AOV) di e pensionado, nenga acceso na placa of su informacion financiero, of uza carchi di credito y e cuentanan di banco sin su permiso. Tambe e ta inclui cambia nomber riba un testament, cuenta di banco, polisa di seguro di bida, of titulo di propiedad di un cas sin permiso of bou presion of bou droga.
Ladronicia
Maske cu e abusado di un robo por ta un hende cu e persona nunca a yega di conoce, un ladron por horta un adulto mayor su informacion financiero via telefon, internet, of e-mail y of manipule pa haya su codigo di carchi di debet/credito of su pertenencianan (hoya, otro obhetonan di balor, etc.). P’esey adultonan mayor y cuidadornan mester ta atento pa abuso financiero. Fuera di horta placa of pertenencia, abuso financiero ta inclui tambe:
Negligencia financiero: Ignora of evita e responsabilidadnan financiero di un adulto mayor, manera paga huur of hipoteca, e gastonan medico of seguro, e recibonan di utilidad (manera awa y coriente), of impuesto di propiedad (grondbelasting).
Explotacion financiero: Maluso of mal maneho, of explotacion di propiedad, pertenencia, of fondonan. E forma aki di abuso financiero ta inclui tambe: uza e fondonan di un adulto mayor sin consentimento, bao di pretexto falso, of via intimidacion/menasa of manipulacion.
Fraude den cuido di salud: esaki ta un forma di abuso financiero cometi pa proveedornan di cuido di salud, personal di hospital, of otro trahadornan di cuido. E ta inclui cobra di mas deliberadamente, manda factura dos biaha pa e mesun servicio, cobra pa cuido cu no ta brinda, of falsifica factura di seguro medico, etc.
E asuntonan corporal:
Abuso fisico: Esaki ta pasa ora un hende ta causa daño corporal; por ehempel, door di dal, bofta, pusha, kinipi, suta, hinca, kima, morde. Abuso fisico por inclui tambe mara of cera un adulto mayor contra su boluntad, manera door di cer’e den un camber of mar’e na un mueble, cama, mesa, stoel, cashi, mata, etc.

Negligencia: un siguiente abuso ta esun cu ta pasa ora e cuidador no ta haci esfuerso pa responde na e necesidadnan di e adulto mayor. Negligencia por inclui tambe: ignora necesidadnan fisico, emocional, social, of nenga di duna cuminda, remedi of duna di mas remedi of no na ora, of acceso na cuido di salud, lagu’e den bruki sushi pa largo tempo cu ta causa di herida di cama\decubitus, esaki ta un forma de negligencia den cuido di un adulto mayor. E causa principal di decubitus ta ora un adulto cu ta depende di cuido ta keda den un solo posicion y cu bruki sushi cu urina y/of screment pa hopi largo sin ta movi of bira, restringiendo e fluho di sanger y causando cu e cuero y e tehido ta habri.
Abandono: Esaki ta ora ta laga un adulto mayor cu tin mester di ayudo su so, sin planea pa su cuido.
Abuso sexual: Esaki ta encera obliga un adulto mayor pa mira of participa den actonan sexual y/of drogu’e pa abusa of laga e otronan abusa di dje sexualmente.
Ken ta core riesgo pa ta abusa?
Abuso por pasa cu cualkier adulto mayor. Mayoria victima di abuso ta hende muhe, pero algun ta hende homber. Adultonan mayor mas vulnerabel pa abuso, ta por ehempel: no tin famia of amigonan cerca, y e personanan cu limitacion, disfuncionamento cognitivo of deterioro neurocognitivo leve of mayor. Maltrato ta afecta mas tanto esnan cu ta depende di otronan pa yuda nan cu e actividadnan di bida diario — incluyendo baña, bisti, y tuma remedi.
Kico ta e señalnan di abuso?
Con pa nota e señalnan di abuso di un adulto mayor. Bo por mira señal di abuso of negligencia ora bo bishita un adulto mayor na cas of den un instituto di cuido. Un persona mayor por ta un victima di abuso, si e:
• Bira cera den su mes, ta keto of ta actua agita of violento.
• Mustra señal di trauma, ta zoya/ritmicamente dilanti patras bay bini cu su curpa.
• Tin marca blauw di presion, herida di golpi, kemadura, corta of cicatriz sin splicacion.
• Ta desaroya e condicionnan prevenibel manera herida di cama/ “decubito”, mara na cama.
• Tin condicionnan di biba cu ta peligroso, no saludabel of sushi.
• Mustra descuida, cu cabey sin laba, paña sushi, ta hole malo, of mal higiena di djente, etc. • Falta e articulonan di cuido personal di salud manera bril, un canador (walker), djente artificial of aparato pa tende.
• Problema financiero iregular of e cuentanan sin paga a pesar cu e tin suficiente recurso financiero. Presta atencion na un patronchi cu por indica un problema, y busca yudansa si bo ta preocupa. Ora bo ta bisa cu NO tin algo di remarca, mientras cu abo ta sinti cu si tin algo, busca mas aleu.
Con bo por nota abuso di adulto mayor si bo ta biba leu?
For di un distancia, por ta dificil pa evalua e calidad di cuido di un miembro di famia. Ideal ta, si tin un cuidador principal presente, e por tene un bista riba con cosnan ta bay. Of talves bo por pidi un amigo of bisiña pa pasa un rato, sin avisa adelanta, pa check e adulto mayor.
Mantene contacto cu e adulto mayor y tuma nota di cualkier comentario of cambio di animo cu por indica negligencia of maltrato. Papia cu un hende cu por actua na bo nomber. Esey por ta dokter di cas di e persona, bo contacto na un agencia di cuido di salud na cas, of un manager di cuido geriatrico. Si bo ta sinti cu bo miembro di famia ta den peligro inmediato, yama e servicionan di emergencia.
Bo ta cordialmente invita pa acudi y participa den e charlanan interesante aki y informa bo mes riba e fenomeno di abuso contra adulto mayor, pa por yuda preveni lo peor.
Inscripcion ta cuminsa dialuna 6:30 p.m. Lugar MFA Savaneta. Entrada ta gratis.
Si bo ta desea duna un donacion pa cubri e gastonan di e charla aki, por haci esaki na cuenta bancario di Fundacion Alzheimer Aruba na RBC Royal Bank (Aruba) N.V. Number di cuenta #12.51.511 Di antemano masha danki pa bo donacion.