E investigacion haci door di Henk Ferwerda riba criminalidad bou di hobennan na Aruba a duna algun resultado cu ta laga hopi hende boca habri. Por mira cual ta e barionanunda criminalidad hubenil ta prevalece y con hopi hoben ta wordo maltrata na cas.
Dicon el a haci e investigacion? Riba peticion di e PG, kende a constata cu tabatin dos cos andando, esta, un aumento di delitonan grave di violencia bao hobennan y un tendencia preocupante caminda autornan di crimennan ta birando mas y mas hoben y e crimennan cu nan ta comete ta birando mas y mas duro. E PG a bisa den su speech e siman aki na Universidad di Aruba, cu tempo el a cuminsa como PG, el a ripara cu cos no tabata bayendo bon cu hopi hoben. Ey a bin e iniciativa pa laga haci e investigacion aki.
E pregunta cu Henk a cuminsa cu ne tabata: con criminalidad bajo hobennan ta desaroya, con splica esaki y con pak e aan?
Resultadonan
- Anualmente 1,5% di hobennan entre 12 y 18 aña ta bin den contacto cu polis. Esey ta ongeveer mes hopi cu na Hulanda
- Criminalidad ta concentra su mes na: Pos Chikito, Sabana Basora, Cayenastraat, Village, De Vuyst, Madiki, Dakota y Seroe Patrishi.
Violencia y arma como problema principal
- Mas di mita di e hechonan ta trata violencia (maltrato, menasa y pelea).
- Posesion di arma ta aumentando, tambe arma di candela. Armanan ta wordo importa desde Latino America.
- Hobennan ta uza social media pa mustra nan status, pa provoca y pa recluta, loke ta reforsa e violencia online.
Adultonan hoben
- Dos tercer parti di tur sospechoso registra na OM ta adultonan hoben di 18 pa 23 aña di edad.
- Delitonan ta bayendo den rumbo di criminalidad di droga y crimen organisa.
Mucha muhenan en aumento
Mucha muhenan ta aumentando den e mundo di criminalidad. E cantidad di sospechosonan femenino a subi pa 25% di e total na 2024 unda cu e envolvimento di mucha muhenan hopi biaha ta relacional of cu nan ta facilita cosnan (den relacionnan, conflictonan di grupo of via social media). Na e mes momento hopi mucha muhe ta victima di violencia, explotacion of negligencia.

Structura di oportunidad pa criminalidad
E cercania di Aruba na Sur America ta crea un structura di oportunidadnan cu ta fomenta criminalidad, caminda cu Aruba ta fungi como hub pa droga, arma y migracion ilegal. E combinacion di unda Aruba ta situa, turismo, e economia informal y poco control ta aumenta e chensnan delictivo y ta influencia hobennan den barionan vulnerabel.
Contexto social y economico
- Aruba su economia ta basa riba turismo.
- Prijsnan ta halto y entradanan den e nivelnan mas abao den comunidad ta abao.
- Tin hopi cas cu 1 mayor so y tin hopi mama nan so cu mas cu un trabao, loke ta hiba na falta di supervision riba e muchanan.
Factornan structural di riesgo ta drop-out y poco posibilidadnan pa dedica tempo liber.
- Gruponan di hoben y cultura di soldier
- Tin 15 pa 16 grupo (Soldiers, Crews) activo den barionan vulnerabel.
- Hobennan ta busca identidad, respet y contacto pafo di school y famia.
- Gruponan criminal ta funciona como un comunidad alternativo cu status, entrada y poder.


Cadena y institucionnan
- Polis, OM, Reclassering y KIA tin capacidad limita.
- KIA tin falta di personal di 75%, tin infrastructura bieu, casi nada di re-integracion.
- Veiligheidshuis y e programa HALT ta ofrece oportunidadnan, pero ta falta financiamento.
- Falta di data ta stroba maneho basa riba data.
Factornan cultural
E dos idiomanan na school (Papiamento y Hulandes) ta influencia e prestacion na school. Pero tambe e cultura machista y status ta reforsa violencia entre mucha hombernan. E lasonan familiar y solidaridad ta dificulta pa señala problemanan lihe y pa interveni.
Conclusionnan principal
E problema ta chikito pero structural: criminalidad hubenil tin un impacto social grandi. Violencia y arma ta domina caminda cu ta normalisa violencia y e presencia di armanan ta un fuente grandi di preocupacion. Tur esaki tin di haber cu vulnerabilidad social cual ta den centro di tur esaki: Pobresa, drop-out, famianan kibra y poco posibilidadnan pa muchanan dedica tempo liber.
Enseñansa ta e factor di proteccion mas fuerte: schoolnan ta yega na mayoria di muchanan y ta crucial den señala problemanan tempran. E cadena hudicial ta fuerte pero falta hende: Inversion structural den personal y conocemento ta esencial. Pregunta ta: Dicon no saca placa di turismo pa financia hobennan? Esey lo por via un “tourism social fund” caminda ta reserva un porcentahe chikito di entrada di turismo pa proyectonan den bario y pa hobennan y pa uzo di jeugdwerkers den barionan.
Aruba mester di regisornan: Un taskforce Hubentud y Famia por sali na cabes pa duna guia na implementa maneho/ehecucion/data. Data y conocemento ta condicionnan absoluto y mester bin un balans entre represion y prevencion: Bringa criminalidad mester bay hunto cu enseñanza, trabao y sport.